Waarom kortwieken?

Waarom kortwieken? Is het ethisch om een vogel te kortwieken?

Allereerst moeten we ons realiseren dat het onnatuurlijk is om papegaaien/parkieten in gevangenschap te houden als gezelschapsvogels.

Papegaaien/parkieten zijn niet gedomesticeerde vogels die in gevangenschap worden gehouden onder onnatuurlijke omstandigheden en vaak zelfs onder zeer vogelonvriendelijke omstandigheden.

Voorafgaande aan de vraag of het ethisch is om een vogel te kortwieken hoort als eerste de vraag gestelde te worden:

Is het ethisch om niet gedomesticeerde papegaaien/parkieten in gevangenschap te houden?

Onvoldoende wordt gerealiseerd wat het verschil is tussen gedomesticeerde dieren/vogels en niet gedomesticeerde dieren/vogels. Bij gedomesticeerde dieren praten we nadrukkelijk over rassen terwijl het bij niet gedomesticeerde dieren gaat om soorten en ondersoorten. Bij grasparkieten wordt al meer of minder gesproken over gedomesticeerde vogels als het gaat om de Engelse grasparkiet. Als we bedenken hoe lang het proces van domesticatie heeft geduurd bij de hond, kat enz. is er alle reden om te bedenken dat het feit dat papegaaien/parkieten enkele honderden jaren in gevangenschap worden gehouden en het nog niet lang geleden is dat papegaaien/parkieten nog massaal uit de natuur zijn geroofd is het bedenkelijk om te suggereren dat papegaaien/parkieten “gedomesticeerd” zijn. Rechtstreekse familieleden van de vogels in gevangenschap vliegen rond in de landen van herkomst.

Het is een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid om er voor te zorgen dat bij papegaaien/parkieten, die onder onnatuurlijke omstandigheden worden gehouden, de gezondheid en het welzijn van de vogels wordt gewaarborgd. Bij het verzorgen en het opvoeden van een papegaai gaat het er in eerste instantie om dat het dier ervaart dat het met respect wordt benaderd waarbij er wordt ingespeeld op de typische karakteristieke eigenschappen en kenmerken van de vogel. Het verzorgen en opvoeden van een papegaai als gezelschapsvogel betekent ook dat de vogel ervaart onderdeel te zijn van een sociale groep/familie. Een belangrijk deel van de verantwoordelijkheid is om de papegaai onder allerlei omstandigheden mee te nemen naar buiten. Een wandeling maken zonder de papegaai mee te nemen betekent dat er onvoldoende rekening wordt gehouden met de belangen, de rechten en de behoefte van de vogel. Zoals het ook voor kinderen en honden van toepassing is, is het meenemen naar de speeltuin, de kinderboerderij of het bos van belang als onderdeel van de verzorging en opvoeding.

Het bezoeken van vrienden en de hond wel maar de papegaai niet mee te nemen moeten we als vogelonvriendelijk beschouwen.

Als kinderen of honden niet naar buiten worden meegenomen en grotendeels in huis worden gehouden , ontwikkelen zich ook gedragsproblemen. Dat geldt zeker als de hond of kinderen worden opgesloten in een kooi en niet buiten komen. Een hond in een kennel of aan de ketting zal zich altijd gedragen als een kennelhond of kettinghond. Leven in gevangenschap is reden voor gedragsproblemen.

Voor de gezondheid en het welzijn van de papegaai/parkiet, is het dus van belang dat deze zo vaak mogelijk naar buiten kan. Ze hebben recht op zo veel mogelijk (in)direct zonlicht als mogelijk. De algemene regel zou moeten zijn dat een papegaai minimaal een maal daags buiten komt om te profiteren van zonlicht en frisse lucht.

Zonlicht is een basisrecht als essentieel onderdeel van de gezondheid en het welzijn van mens en dier.

Elke crimineel in de gevangenis heeft het basisrecht om dagelijks te worden gelucht. Dat staat niet ter discussie. Wat hebben papegaaien en parkieten misdaan die zelden of nooit buiten komen. Dat geldt zowel voor de gezelschapsvogel als voor vogels binnen de avicultuur.

Het is helaas geen uitzondering dat kwekers van vogels met de vogels kweken in binnen verblijven waarbij de vogels niet de beschikking hebben over een buiten volière.

Het is bekend dat mensen ernstige psychologische problemen kunnen krijgen door een gebrek aan zonlicht. Mensen krijgen lichttherapie in de winter ter preventie en behandeling van slaapstoornissen en depressiviteit.

Het is bekend dat gebrek aan zonlicht een oorzaak kan zijn van ernstige gezondheidsproblemen. Zonlicht is onder andere van belang voor de aanmaak van vitamine D. Vitamine D speelt een belangrijke rol in de botstofwisseling. De meest bekende aandoening betreft ontwikkelingsproblemen van de botaanmaak en gewrichtsproblemen. Als deze aandoening speelt bij jonge kinderen of jonge dieren heet het Engelse ziekte of rachitis. Op oudere leeftijd speelt botontkalking ofwel osteoporosis.

Wat te denken van vogels die niet buiten komen. Wat kunnen we aan problemen verwachten? De gezondheidsproblemen en gedragsproblemen zijn voorspelbaar en worden sterk onderschat.

Papegaaien die in huis kunnen rondvliegen komen in het algemeen weinig buiten omdat de kooi veelal te groot is om te hanteren. Ook is er het risico dat een papegaai/parkiet door een open raam of deur ontsnapt en verdwijnt of verongelukt. Ook is er het risico dat de vogel de keuken in vliegt en in de hete soep terecht komt. Komt een “vliegende vogel” heeft geluk als deze, bij uitzondering bij mooi weer in de zomermaanden, buiten komt. Onder deze kooi-omstandigheden kan de vogel ook niet vliegen. Het is mooi dat de vogel in de kooi buiten komt maar het is vergelijkbaar aan een hond die buiten permanent aan een ketting ligt.

Tegelijkertijd is het in het algemeen niet verantwoord om een papegaai/parkiet die kan vliegen, los mee naar buiten te nemen. Het is een kwestie van tijd en de uitkomst daarvan is voorspelbaar. De ontwikkeling van “free flight” lijkt mooi maar er wordt voortdurend aan voorbijgegaan dat het niet een kwestie is van of maar van wanneer de vogel een keer verdwijnt. Daarnaast hangt het af van de omgeving waar met de vogels wordt gevlogen waarbij de soort ook bepalend is voor het langere termijn succes. Onder Nederlandse omstandigheden wordt het vliegen met 1 of 2 vogels beschouwd als Russische roulette. Het lijkt meer en meer te gaan om een aparte hobby van fanatieke eigenaar dan uiteindelijk om de belangen van de vogels. Het heeft trekjes die lijken op de kenmerken van hondeneigenaren die er een hobby van hebben gemaakt om met de honden naar hondententoonstellingen te gaan. De kritische vraag of het dier er werkelijk belang bij heeft wordt niet gesteld.

Het voorkomen van problemen, inclusief wegvliegen van een papegaai is de verantwoordelijkheid van de eigenaar en dient te worden voorkomen. Een papegaai verliezen die is weggevlogen is een drama. Tragisch voor de vogel omdat het vrijwel altijd de dood van de vogel betekent. Het is ook een drama voor de eigenaar die uiteindelijk verantwoordelijk is voor de uitkomst en moet toegeven een ernstige fout te hebben gemaakt.

Om vogels zoals flamingo’s / watervogels in gevangenschap te kunnen houden zien we dat er in dierentuinen en vogelparken verschillende keuzes gemaakt worden. De keuze kan zijn dat de flamingo’s/watervogels in relatief kleine volières worden gehouden met een overkapping waarbij de vogels wel of niet kunnen vliegen. De keuze kan ook zijn dat er een zo natuurlijk mogelijke leefomgeving wordt gecreëerd met veel open ruimte en water waarbij de vogels worden gekortwiekt. Het gaat dus bij het houden van deze vogels in gevangenschap om de keuze tussen meer onnatuurlijke huisvesting waarin meer of minder kan worden gevlogen of een veel meer natuurlijke leefomgeving waarbij de vogels worden gekortwiekt.

Het is vanzelfsprekend dat er net als bij de flamingo’s/watervogels, bij de keuze om wel of niet te kortwieken goed wordt gekeken of en wanneer het in het belang is van de vogel.

Vogels hebben als typisch kenmerk dat ze kunnen vliegen met als bekende uitzonderingen struisvogels en andere loopvogels, pinguïns en de Kakapo papegaai in Nieuw Zeeland. De Kakapo is een typisch voorbeeld van een papegaaien soort in de natuur die het vermogen om te vliegen heeft verloren omdat er geen noodzaak was om te vliegen. De stelling dat “vogels” vleugels hebben gekregen om te vliegen is dan ook minder eenduidig dan wordt gedacht.

Vliegen is voor de vogels in de natuur belangrijk om te kunnen overleven. Vliegen is belangrijk om voedsel of drinken te vinden en om een veilige plaats te vinden om te slapen. Daarnaast is vliegen in de natuur een hulpmiddel om aan roofdieren te ontsnappen. Vliegen speelt in de natuur een belangrijke rol tijdens de broedperiode t.a.v. het baltsgedrag en het zoeken naar de nestholte in een geschikte nestboom.

Afhankelijk van de soorten neemt vliegen slechts een klein deel van de dagelijkse activiteiten in beslag.

Vliegen heeft in de natuur allerlei functies die in gevangenschap zijn weggevallen.

Vliegen kan voor een deel worden vergeleken met autorijden of fietsen om van A naar B te gaan om te werken, boodschappen te doen of om op bezoek te gaan. In gevangenschap is onzekerheid, ontsnappen aan gevaar en een hoge plek opzoeken vaak een belangrijke reden om te vliegen.

De stelling dat het niet ethisch is om een vogel te kortwieken omdat een vogel vleugels heeft gekregen om te vliegen is niet gebaseerd op de belangrijkste afweging waarbij de voordelen en de nadelen voor de vogel tegen elkaar worden afgewogen.

Het is niet ethisch om een been/de vleugel te amputeren terwijl het nadrukkelijk in het belang kan zijn van de patiënt om het been/de vleugel te amputeren.

In de discussies komt regelmatig naar voren dat een gekortwiekte vogel ongelukkig is omdat de vogel wordt beperkt in zijn natuurlijk gedrag. In mijn werk als vogeldierenarts heb ik veel ervaring met vogels met

lichamelijke beperkingen. Dat kan gaan om een vogel na een fractuur waardoor de vogel niet meer kan vliegen. Het kan gaan om een vogel die een deel van de poot is kwijtgeraakt omdat de eigenaar niet had gemerkt dat er sprake was van een ingegroeide ring. Het kan ook gaan om een papegaai die volledig blind is. Het is bijzonder om te zien hoe vogels met dergelijke beperkingen/verminkingen zich ontwikkelingen tot vogels in een top lichamelijke conditie, met zelfvertrouwen en zonder gedragsproblemen. Volledig vergelijkbaar met mensen met een handicap, al of niet in een rolstoel.

De vanzelfsprekendheid, waarmee de fanatieke tegenstanders van kortwieken zich beroepen op het ethische gelijk, is onderdeel van een samenleving waarbij meningen als waarheid wordt verkondigd zonder steekhoudende argumenten, zonder het afwegen van voordelen en nadelen en zonder enige aantoonbare deskundigheid. Typisch voorbeeld zijn de “meningen” van de extremistische klimaat-ontkenners die tot in de Tweede kamer zijn vertegenwoordigd.

De uitkomst is dat er via de asociale meningen een grote groep extreme meningen circuleren al dan niet met kwaadaardigheid gekoppeld aan bedreigingen en intimidaties.

Wat er in de loop van de jaren via vogelforums is verspreid is ronduit alarmerend en triest omdat de belangen van de vogels voortdurend ondergeschikt zijn aan andere belangen/ego’s enz.

Kortwieken als onderdeel van een gedragsconsultatie, in het belang van de vogel.

Om meerdere redenen kan kortwieken , onder allerlei situaties een belangrijk onderdeel zijn van de verzorging van een gezelschapsvogel. Kortwieken kan een belangrijke rol spelen bij de verzorging, de opvoeding en de socialisatie van een papegaai.

Een goede opvoeding is belangrijk om:

Het welzijn en de gezondheid te garanderen
De veiligheid te waarborgen en onzekerheid te verminderen
Ongewenst gedrag te voorkomen.

Kortwieken wordt binnen de Adviespraktijk voor Vogels niet uitgevoerd in het belang van de eigenaar. De primaire reden is dat het in het belang is van de vogel en dat het daarom vervolgens ook in het belang is van de eigenaar.

Er wordt gevraagd om na 2 weken telefonisch te laten weten hoe het verder gaat en er wordt geadviseerd om een herhalingsafspraak te maken na 4-5 weken om vragen te beantwoorden en de situatie te beoordelen.

Binnen de Adviespraktijk voor Vogels wordt aan eigenaren geadviseerd om minimaal een maal per jaar de papegaai te laten zien voor een algehele controle en om de gedragsproblematiek te evalueren.

Kortwieken heeft, als onderdeel van de opvoeding en de verzorging, voor de vogel verschillende voordelen:

Vogels krijgen meer zelfvertrouwen en vertonen dus minder angst/onzekerheid.
De eigenaar/verzorger kan veel meer met de vogel ondernemen, in huis en buitenshuis waardoor er een sterkere binding ontstaat tussen de vogel en de verzorger.
Vogels kunnen dagelijks en het hele jaar door (even) mee naar buiten genomen worden . Op de hand in de tuin, mee naar het bos, speeltuin, kinderboerderij , wandelen, fietsen enz.
Vogels ontwikkelen minder ongewenst gedrag. Ongewenst gedrag kunnen we beschouwen als gedrag van een vogel met problemen zoals bij kinderen en honden.

Iedereen kan met de vogel overweg en leuke dingen doen.

Vogels die kunnen vliegen kunnen niet deelnemen aan allerlei activiteiten en zijn veroordeeld tot het opgesloten zijn in de kooi, zittend op een vogelonvriendelijke zitstok en wachtend tot de familie weer thuis is. Deze vogels kunnen onder deze omstandigheden ook niet vliegen.

Kortwieken kan, afhankelijk van de soort en de omstandigheden in verschillende sessies wordt uitgevoerd. Bij een jonge vogel kan het is fases gebeuren om in eerste instantie het vliegen mogelijk te maken. Jonge vogels worden pas gekortwiekt als deze goed en zelfstandig kunnen vliegen en landen om op die manier de lichamelijke ontwikkeling niet te verstoren.

Kortwieken dient altijd symmetrisch te worden uitgevoerd waarbij de vogel zich altijd “vliegend’ kan redden en ongeveer 3-4 meter kan “vliegen” zonder brokken te maken. Het aantal en de lengte van de geknipte veren hangt af van de soort/het gewicht. Er dient altijd voldoende ruimte te zijn tussen de rand van de geknipte veren en de buitenste rand van de vleugeldekveren. Deze ruimte is aanzienlijk groter bij een ara dan bij een grasparkiet ..

Tijdens de rui worden de geknipte veren vervangen door nieuwe pennen die vervolgens doorgroeien. Het is zaak dat de eigenaar/verzorger regelmatig de vleugels controleert en nieuwe doorgroeiende veren knipt.

Het kan ongeveer 3-4 weken duren voordat de nieuwe veer even lang is als de geknipte veren. Vanaf het moment dat een nieuwe veer langer is dan de geknipte veren, kan de veer al worden bijgeknipt tot op het moment dat de veer is uitgegroeid.

Vanuit de Adviespraktijk voor Vogels wordt voortdurend benadrukt dat eigenaren/verzorgers moeten groeien in hun rol als verzorgers. Het kan maanden en soms wel jaren duren voordat de eigenaar niet meer de gebruikelijke fouten maakt in de omgang met de papegaai.

Gedurende de jaren zien we binnen de Adviespraktijk voor Vogels de verbeteringen in houding en gedrag van de eigenaar ten opzichte van de papegaai. We kunnen voortdurend constateren dat de papegaaien en de eigenaar daar volop van profiteren.

Eigenaren en families gaan zich steeds mee realiseren dat het verzorgen van een papegaai met het intelligentieniveau van een kind van 6-7 jaar oud een dagelijkse en levenslange uitdaging is met veel wederzijds plezier.

In de dagelijkse praktijk zien we een duidelijk verschil tussen vogels die gekortwiekt zijn en vogels die volledig kunnen vliegen. Vogels die gekortwiekt zijn, laten zich veel gemakkelijker manipuleren, onderzoeken en behandelen en vertonen meer zelfvertrouwen dan vogels die kunnen vliegen.

Ook papegaaien die soms al tientallen jaren worden gehouden passen zich snel aan, als de eigenaar niet meer de bekende fouten maakt en inspeelt op de behoefte en rechten van de vogel. De vogels tonen in een korte tijd de voordelen van kortwieken en van gedragsconsultaties en laten feitelijk zien wat ze vaak gedurende vele jaren tekort zijn gekomen.

Eigenaren zijn vaak emotioneel en vol schuldgevoel, zich realiserend dat de papegaai vele jaren is verwaarloosd. Zij onderkennen dat het kortwieken en gedragsconsultaties de basis zijn van een goede opvoeding en van groot belang voor het welzijn en de gezondheid van de vogel. Een jaarlijkse afspraak voor het beoordelen van de algehele conditie en het evalueren van het welzijn, van het gedrag van de vogel en van het gedrag van de eigenaar zijn belangrijk om voortdurend te komen tot verbeteringen.

Kortwieken is dus meer dan alleen veren knippen

Het lijkt voor eigenaren soms heel omslachtig dat voor kortwieken meer dan 5 minuten moet worden uitgetrokken. Heel begrijpelijk omdat bijna niemand zich realiseert dat kortwieken meer is dan even wat veren afknippen.

Bij kortwieken wordt in eerste instantie de gezondheid/conditie beoordeeld en geëvalueerd.

Heel begrijpelijk, maar helaas, beschikken eigenaren van vogels zelden over de benodigde kennis en ervaring om de gezondheid en de conditie van de eigen vogel te kunnen beoordelen.. Het is geen uitzondering dat eigenaren zich niet realiseren dat de vogel al langere tijd, soms zelfs meerdere jaren, gezondheidsproblemen heeft.

Het is belangrijk om te achterhalen wat de reden van de eigenaar is om de vogel te laten kortwieken. De reden kan zijn dat de vogel steeds tegen de muur of tegen het raam vliegt. Dan is het goed om te bedenken dat kortwieken niet is bedoeld om angst/paniek gedrag op te lossen. Gedragsproblemen zijn geen reden om te kortwieken.

Kortwieken kan op allerlei manieren ook foutief gebeuren.

Niet symmetrisch kortwieken moeten we beschouwen als vogelonvriendelijk en reden voor ongelukken. Als te kort wordt geknipt kunnen nieuwe bloedpennen (ernstig) gaan bloeden. Als dan ook nog te veel veren worden geknipt kunnen vogels vallen en zich beschadigen. Dat speelt zeker als vogels onzeker zijn en angstgedrag vertonen. Als niet goed gekortwiekt is kan het zijn dat een vogel na 2 maanden buiten plotseling wegvliegt. Dat zijn drama’s die voorkomen moeten worden.

Kortwieken hoort onderdeel te zijn van een gedragsconsultatie met de nadruk op het voorkomen van gedragsproblemen, op het inspelen op gedragsproblemen en op het oplossen van gedragsproblemen. Een gedragsconsultatie is bedoeld om eigenaren te demonstreren en te leren hoe om te gaan met de vogels. Als het goed is kunnen eigenaren uiteindelijk zelf de vogel kortwieken en de nagels bijwerken als dat nodig is. Het is belangrijk dat het manipuleren een onderdeel wordt van de dagelijkse routine.

Het is geen uitzondering dat tegenstanders van kortwieken zeggen dat vogels moeten kunnen vliegen en mij laten weten dat het ethisch niet acceptabel is om vogels te kortwieken.

Op zich is het altijd goed om ethische vragen te stellen. Binnen de discussie over kortwieken wordt dan vrijwel altijd voorbijgegaan aan de primaire ethische vraag of het ethisch is om een papegaai/parkiet als gezelschapsdier te houden of om mee te kweken in gevangenschap om de jonge vogels te kunnen verkopen via de handel. Zeker als eigenaren/kwekers aantoonbaar niet beschikken over de minimale basis kennis en als eigenaren/kwekers niet nadrukkelijk samenwerken met een vogeldierenarts zoals een pluimveehouder nauw samenwerkt met een pluimveedierenarts. Het “houden van” papegaaien/parkieten zonder een dergelijke samenwerking en zonder te beschikken over de minimale basiskennis wordt door mij beschouwd als ethisch discutabel.

Wat mij betreft is er een scala aan argumenten voor de stelling dat het niet ethisch is om niet gedomesticeerde vogels/dieren als gezelschapsdieren te houden.

Het merendeel van de eigenaren van papegaaien/parkieten heeft niet van te voren bedacht dat het essentieel is om een aangeschafte vogel te laten beoordelen/onderzoeken door een vogeldierenarts. Het wordt zelden serieus genomen dat de vogeldierenarts als vanzelfsprekend ook fungeert als degene die informatie/voorlichting geeft over de preventie van problemen.
Volgens de Wet Dieren hebben eigenaren van dieren een zorgplicht. De gezondheidsproblemen/welzijnsproblemen/doodsoorzaken laten zien dat de wettelijke zorgplicht door eigenaren/kwekers van vogels, behoudens natuurlijk positieve uitzonderingen, in het algemeen niet serieus genomen wordt.
De dagelijkse praktijk is dat eigenaren/kwekers van vogels bij ziekteproblemen niet bij voorbaat weten waar ze terecht kunnen met de zieke vogel. Dat is vrijwel ondenkbaar bij de eigenaren van gedomesticeerde dieren zoals de hond, de kat, het paard, de koe, het schaap, het varken enz.
Een simpel argument is dat eigenaren/kwekers van vogels nauwelijks/zelden een “eigen” dierenarts hebben zoals iedereen met gedomesticeerde dieren dat wel heeft.
Het is geen uitzondering en tegelijkertijd onbegrijpelijk dat eigenaren van papegaaien/parkieten het niet eens zijn met professionele adviezen van een vogeldierenarts die, vanuit zijn vakgebied en op basis van argumenten, kennis en ervaring worden gegeven in het belang van een vogel. Het is niet voor de hand liggend dat een boer met koeien de diagnose/adviezen/kennis/ervaring van een ervaren rundveedierenarts in twijfel trekt. Dat kan maar dan zal de koeienboer per direct op zoek gaan naar een andere rundveedierenarts en niet de conclusie trekken dat hij kan boeren zonder nauwe samenwerking met een rundveedierenarts.
Het antwoord op de vraag aan een eigenaar/kweker van papegaaien/parkieten welke vogeldierenarts wordt beschouwd als de dierenarts van de vogel(s) is helaas in het merendeel van de gevallen voorspelbaar. Het is geen uitzondering dat kwekers van papegaaien/parkieten laten weten dat ze nog nooit een vogeldierenarts hebben nodig gehad. Het is geen uitzondering dat een Grijze roodstaart papegaai doodgaat als deze 30 jaar is en dat de eigenaar 30 jaar lang nooit bij een vogeldierenarts is geweest.

Kortom, er is alle reden voor kritische en ethische vragen als het gaat om de gezondheid en het welzijn van papegaaien/parkieten.

Copyright © Adviespraktijk voor Vogels | drs. Jan Hooimeijer. Niets van deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of gekopieerd zonder schriftelijke toestemming van drs. Jan Hooimeijer. Het artikel in originele vorm delen is uiteraard wel toegestaan (en zelfs gewenst) onder de voorwaarde dat dit altijd met duidelijke bronvermelding gedaan wordt. Het artikel is met de grootste zorg samengesteld. Nochtans kan de auteur geen verantwoordelijkheid aanvaarden voor enige schade van welke aard dan ook voortkomende uit gebreken in de inhoud.