Papegaaien bijten geen kinderen!

Waarom bijten papegaaien geen kinderen? Wij leggen het uit.

Bij de omgang met en het houden van papegaaien is bij het merendeel van de eigenaren een zekere angst voor de snavel van een papegaai, ara of kaketoe. Iedereen weet dat papegaaien grote kracht kunnen uitoefenen met de snavel. Snavels worden door de vogels in de natuur gebruikt voor het kraken van sterke noten of zaadomhulsels. Daarnaast wordt de snavel gebruikt voor het vergroten van holtes in nestbomen. In gevangenschap kunnen we zien hoe de snavels worden gebruikt om dikke takken te slopen, voor het losdraaien van vastgedraaide moeren of bijvoorbeeld het kapot maken van speelgoed of meubilair.

Het is indrukwekkend om te zien hoe papegaaien met een lichtgewicht schedel en een lichtgewicht snavel zoveel kracht kunnen ontwikkelen. Er zijn sterke spieren bij betrokken en de bovensnavel heeft een scharnierfunctie. Door deze combinatie fungeert de snavel als een sterke en scherpe tang. De snavel wordt voor een belangrijk deel gebruikt bij het klimmen als een extra poot en om materialen af te tasten waarbij de gevoelige tong wordt gebuikt. De snavel wordt ook gebruikt voor het verzorgen van het eigen verenpak en voor het verzorgen/ poetsen van het verenpak bij een partner. Ook bij de verzorging van de jonge vogels wordt de snavel gebruikt.

Bijtgedrag is een van de redenen waardoor papegaaien worden weggedaan en verdwijnen in de handel of in opvangcentra. De angst voor het bijtgedrag is de reden dat papegaaien worden weggedaan als er een baby in het gezin wordt geboren. Ouders zijn bang dat de papegaai een klein vingertje, neusje of oortje ernstig zal beschadigen, of erger. Opmerkelijk is dat er heel weinig gegevens zijn over het bijtgedrag bij vogels in de natuur waarbij papegaaien elkaar ernstig verwonden, al dan niet met dodelijke afloop. Er is alle reden om te veronderstellen dat het moedwillig willen beschadigen of zelfs doden van soortgenoten niet tot het natuurlijke gedrag behoort bij papegaaien in de natuur. Papegaaien lijken te beschikken over een wapen om dat te kunnen doen en het lijkt een kleine moeite om bij een rivaal een poot af te bijten of een vleugel zodanig te beschadigen dat de vogel ten dode is opgeschreven. In de natuur is dit soort gedrag echter zeer ongebruikelijk. Het verwonden van soortgenoten is namelijk niet in het belang van de soort.

Er zijn wel schermutselingen maar het gaat daarbij meestal om imponeergedrag en schijngevechten en niet om veroorzaken van echte beschadigingen. Vogels leren vanaf jongs af aan om lichaamstaal van soortgenoten te begrijpen en weten heel goed wat ze aan elkaar hebben. Op jonge leeftijd zijn speelse stoeipartijen onderdeel van het leerproces waarbij sociale vaardigheden worden geleerd.

Bij vogels die in gevangenschap gehouden worden, is dit gedrag anders:

• In gevangenschap zien we vooral bij kaketoes grote problemen waarbij de mannelijke kaketoes de poppen ernstig verwonden met zelfs dodelijke consequenties. Er zijn geen meldingen dat dit gedrag ooit bij kaketoes in de natuur is waargenomen.
• In gevangenschap belemmert de huisvesting normaal gedrag waarbij vogels elkaar uit de weg kunnen gaan als de lichaamstaal daartoe aanleiding geeft. Agressief gedrag of gedrag gebaseerd op onzekerheid kan onderdrukt worden als daar op een natuurlijke manier op gereageerd kan worden.
• Bijtgedrag naar soortgenoten kunnen we dan ook beschouwen als onnatuurlijk gedrag in gevangenschap.
• Bij kaketoes die als gezelschapsvogels worden gehouden zien we voorbeelden waarbij de snavel wordt gebruikt om zich zelf te verwonden. Deze zelfmutilatie is tot op heden nooit waargenomen bij kaketoes in de natuur.
• In gevangenschap zien we bij verschillende soorten dat zieke vogels of vogels met verwondingen door soortgenoten worden afgepikt en zelfs doodgemaakt.
• Bij grasparkieten, valkparkieten en agaporniden zien we dat zieke vogels ernstige beschadigingen kunnen oplopen aan de schedel. Het is geen uitzondering dat dode vogels vervolgens worden aangevreten. In hoeverre dit gedrag in de natuur voorkomt is niet bekend.

Bijtgedrag in gevangenschap kunnen we beschouwen als een uiting van onzekerheid en kunnen we daarmee beschouwen als onderdeel van een gedragsprobleem.

Onzekerheid zien we bij vogels die niet met respect worden behandeld. Deze onzekerheid zien we ook bij vogels die hormonaal/ seksueel actief zijn en bij vogels met lichamelijke problemen of gezondheidsproblemen. Vogels met een sterke binding met de eigenaar vertonen partnergedrag waarbij partnergedrag uiteindelijk de oorzaak is van territoriaal gedrag. Dit territoriale gedrag wordt vaak beschouwd als agressief of dominant gedrag terwijl het in feite gaat om onzeker en defensief gedrag. Dezelfde vogel gedraagt zich namelijk buiten het eigen territorium volstrekt anders.

Er zijn voortdurend mededelingen en voorbeelden waarbij eigenaren van papegaaien ervaren te worden gebeten door een papegaai of parkiet. Allereerst valt het daarbij op dat het zeer zelden gaat om bijtgedrag waarbij medische hulp nodig is. Dit gegeven is opvallend omdat als een papegaai werkelijk zou bijten om echt te verwonden er zeer ernstig en zelfs blijvend letsel zal ontstaan.

Kijken we naar de ervaringen als het gaat om bijtgedrag naar kinderen is het opmerkelijk dat er bij mij als vogeldierenarts vanaf 1983 geen voorbeelden bekend zijn waarbij een kind echt door een papegaai is gebeten.

Vanuit de praktijk wordt voortdurend gevraagd naar ervaringen of krantenartikelen waarbij bijtincidenten naar voren komen maar tot op heden zijn er bij de auteur geen voorbeelden bekend waarbij er in de media aandacht is geschonken aan het probleem waarbij papegaaien kinderen zouden hebben gebeten.

Het zou voor de hand liggend zijn dat als een kind echt wordt gebeten er sprake zou zijn van het verlies van bijvoorbeeld een vingertje, een oor of een neus.

De ervaring is dat papegaaien volstrekt anders reageren op kinderen dan op volwassenen.

Blijkbaar beschouwen papegaaien, kinderen net zoals volwassen mensen kinderen meestal beschouwen. Kinderen worden niet gezien als bedreigend en maken vogels blijkbaar niet onzeker. Dit is des te meer opmerkelijk omdat het bekend is dat als eigenaren van honden bang zijn dat de hond kinderen gaat bijten en daarmee dus zelf onzekerheid toont, de kans groot is dat de hond juist kinderen gaat bijten. De hond en het kind ervaart onzekerheid/wantrouwen bij de eigenaar. Kinderen worden dan tot een onzekere factor gemaakt door de eigenaar.

Ondanks het feit dat ouders van kinderen bijna allemaal onzekerheid vertonen als het gaat om “het risico” dat de papegaai een kind zou bijten, hebben papegaaien niet de neiging om daardoor kinderen te gaan bijten. Hooguit zien we dat papegaaien een spel gaan spelen en uitvallen zonder de intentie om te bijten. De schrikreactie van de ouders kan worden beschouwd als een beloning voor dit ongewenste gedrag.

Blijkbaar zit er bij papegaaien “van nature” een rem op het bijten van kinderen, terwijl er alle aanleiding lijkt te zijn om te bijten en niemand het de vogels zelfs kwalijk zou kunnen nemen. Dat is des te meer reden om respect te hebben voor het natuurlijke gedrag van papegaaien dat, ondanks de fouten die vaak worden gemaakt in de omgang met de vogels, bijtgedrag niet tot het normale gedrag behoort. Hooguit gaat het om een blauwe plek of een kleine beschadiging die meestal het gevolg is van het terugtrekken. Er is een groot verschil tussen bijten en bijtgedrag.

Conclusies:

• Bijtgedrag kunnen we beschouwen als aangeleerd gedrag waarbij de papegaai vaak onbedoeld is beloond voor het gedrag. Papegaaien met bijtgedrag worden meestal niet met respect benaderd en behandeld.
• Aan de papegaai laten merken bang te zijn is in feite het tonen van geen respect voor de papegaai. Als de papegaai merkt dat de eigenaar een probleem heeft, heeft de papegaai geen respect voor de eigenaar en maakt de eigenaar de papegaai onzeker.
• Opmerkelijk is dat kinderen blijkbaar papegaaien niet onzeker maken ondanks het feit dat de meeste ouders geen vertrouwen tonen te hebben in de papegaai.
• Er is alle reden om veel respect te hebben voor de intelligentie en het normale gedrag van papegaaien. Dit geldt des te meer als we bedenken dat papegaaien in staat zijn om zich onder zeer onnatuurlijke omstandigheden aan te passen en te integreren als gezelschapsvogels.
• Het is des te meer indrukwekkend als we bedenken dat papegaaien geen kinderen bijten in de wetenschap dat veel te veel kinderen wel slachtoffer zijn van bijtincidenten door honden en kindermishandeling door de eigen ouders.

Copyright © Adviespraktijk voor Vogels | drs. Jan Hooimeijer. Niets van deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of gekopieerd zonder schriftelijke toestemming van drs. Jan Hooimeijer. Het artikel in originele vorm delen is uiteraard wel toegestaan (en zelfs gewenst) onder de voorwaarde dat dit altijd met duidelijke bronvermelding gedaan wordt. Het artikel is met de grootste zorg samengesteld. Nochtans kan de auteur geen verantwoordelijkheid aanvaarden voor enige schade van welke aard dan ook voortkomende uit gebreken in de inhoud.