Dagelijks worden we er mee geconfronteerd dat dieren als beesten worden behandeld en dat is vooral in de manier waarop er over dieren wordt gepraat en geschreven.
Bij mij is de eerste associatie, als er wordt gesproken over beesten en beestachtig, dat het gaat om mensen die zich niet menselijk gedragen. Het kan gaan om hooligans, homohaters, de nazi’s in de tweede wereldoorlog of de slachtpartij tussen de Tutsi’s en de Hutu’s.
Het woord beest en beestachtig wordt dan geassocieerd met gewelddadig en wreed gedrag.
Het is bij de wilde beesten af refereert aan gedrag van mensen dat wordt geassocieerd met verschrikkelijk, schandalig en asociaal.
In de volksmond wordt gesproken over enge beesten en niet over enge dieren om het extra aan te dikken en duidelijk te maken dat het vanzelfsprekend is om eng te associëren met beesten en niet met dieren. Als er wordt gesproken over beesten dan is de associatie met wild, onbeschaafd, onbeschoft, onbetrouwbaar, onvoorspelbaar, wreed, gevaarlijk en bloeddorstig.
Door mij wordt als dierenarts en vogelliefhebber ervaren dat mensen die praten over beesten als het gaat over dieren geen respect tonen voor dieren. Het wordt door mij ook ervaren dat mensen die over beesten praten geen verstand van dieren hebben omdat dieren domweg als beesten over een kam worden geschoren.
Ik realiseer me heel goed dat er veelal onbewust wordt gekozen voor de benaming beesten en dat mensen er veelal geen negatieve bedoelingen mee hebben.
Tegelijkertijd praten we over Het dierenrijk, over de Rechten van het dier over. Dierenwelzijn en over de Dierenarts. Er is ook een Partij v.d. Dieren. Dankzij iconen zoals Charles Darwin en Jane Goodall is duidelijk geworden dat de mens onderdeel is van het dierenrijk.
Het is dan ook een probleem als er ongemerkt spraken is van een taalverruwing waar dieren de dupe van zijn omdat er aan het woordgebruik beesten tal van negatieve associaties zijn gelinkt. Door gedrag van mensen te typeren als beestachtig wordt voortdurend de mens weer beschouwd als niet behorend tot het dierenrijk want wij zijn tenslotte geen beesten.
Mensen zeggen tegen mensen dat ze hun bek moeten houden en met hun klauwen of poten ergens af moeten blijven. Plotseling worden aan mensen kenmerken van dieren toegedicht maar dan alleen weer in negatieve zin.
Vraag aan iemand of hij zichzelf beschouwd als een dier dan is het voor de hand liggend om daar met ja op te antwoorden. Dit besef is de verdienste van en in gang gezet door Jane Goodall. Jane Goodall praat niet over chimpansees als beesten maar over dieren en heeft, op basis van tientallen onderzoek, bevestigd dat de mens onderdeel is van het dierenrijk/animal kingdom.
Vraag aan mensen of ze zich beschouwen als een beest, dan zal het antwoord veelal nee zijn.
Het is dan ook verwonderlijk dat mensen, die van zichzelf vinden respect te hebben voor dieren, te pas en te ompas praten over beesten. Biologen nemen daarbij voortdurend het dubieuze voortouw door te praten over een mooi beest. Het maakt niet uit of het gaat om een mooie vlinder of om een mooie vogel of een mooie salamander.
Een van de meest populaire biologen van de 20ste eeuw in Nederland is Midas Dekkers. Deze heeft in al zijn populariteit de Nederlandse taal verloederd door bij elke beschrijving van een dier of een soort vrijwel onmiddellijk over te gaan tot het gebruik van het woord beest. Titels van populaire boekjes werden: ‘De flamingo en andere beesten’. ‘De kikvorst en andere beesten’, ‘De beste beesten’, enz. Beschreven als de leukste biologieleraar van Nederland is de erfenis van biologen zoals Midas Dekkers dat we niet meer praten over dieren en de soort benoemen maar dieren of soorten beschrijven als beesten.
Als de kinderen van de buren worden beschreven als beesten dan is duidelijk dat we ons distantiëren van deze kinderen. Dieren beschrijven en benoemen als beesten is een verloedering van de Nederlandse taal, onderdeel van de taalverruwing en, in mijn ogen, hufterigheid. Als niet meer gepraat wordt over een dier, waarbij de soort wordt benoemd, worden dieren allemaal over een kam geschoren als beesten. Het toont het tegenovergestelde van respect voor dieren.
Bij het beluisteren van een verhaal of interview over dieren, waarbij de aanloop van het verhaal of interview is gemist, en steeds wordt gesproken over beesten, weet de luisteraar niet of het gaat om dieren, over een specifieke diersoort danwel dat het gaat om mensen die zich misdragen. Tijdens de geweldige uitzendingen van “Vroege Vogels” radio krijg ik regelmatig een steen in mijn maag als de deskundigen praten over beesten.
Het is niet alleen dieronvriendelijk taalgebruik. Het is ook pedagogisch onder de maat en zelfs destructief omdat kinderen opgroeien met het idee dat er een groot verschil is tussen mensen en dieren zonder zich te realiseren dat het woord beest eigenlijk een scheldwoord is. Datgene wat door Jane Goodall in gang is gezet wordt weer 100 jaar teruggezet in de tijd.
De enige uitzondering blijft dan het commentaar tijdens een film of interview over wildebeesten waarbij het ook daadwerkelijk gaat over wildebeesten als soort en we deze soort niet moeten verwarren met andere “wilde” dieren.
Waarom toch niet de soort benoemen of op zijn minst praten over dieren.
Door te zeggen dat het mooie vlinders zijn of meer specifiek mooie distelvlinders komt de boodschap duidelijk en positief over. Door te zeggen dat het gaat om mooie beesten is het bijna een tegenstrijdigheid omdat niemand een vlinder associeert met gewelddadig en wreed maar wel met het gevoel van vlinders in de buik.
Het zou merkwaardig zijn als een dichter in een liefdesgedicht gaat schrijven; Als ik alleen al denk aan je mooie bruine ogen krijg ik het gevoel van: “Beesten in mijn buik”. Dan denk je meteen aan ziekmakende en schadelijk lintwormen of andere dodelijk parasieten en nooit aan vlinders. Degene die dat gedicht ontvangt denkt dan niet aan een liefdesgedicht maar aan een poëtische manier om een einde te maken aan een ziekmakende relatie.
Op zondagmorgen luister ik heel graag naar mijn favoriete radioprogramma “Vroege Vogels”. Het zou een merkwaardige zet zijn als een bioloog als hoofdredacteur de naam gaat veranderen in “Vroege Beesten”.
Trouwe luisteraars komen dan meteen in opstand en vinden de verandering bij de wilde beesten af omdat “Vroege Vogels” nou juist geassocieerd wordt met respect voor dieren en respect voor het dierenrijk waar de mens onderdeel van is.
Jan Hooimeijer, dierenarts en geen beestenarts
Deze column is in april 2016 naar de redactie van “Vroege Vogels” gestuurd. Daar is vervolgens, helaas, “natuurlijk” niets mee gedaan.
Opkomen voor de belangen, de rechten en het welzijn van dieren roept voortdurend weerstanden op.
Copyright © Adviespraktijk voor Vogels | drs. Jan Hooimeijer. Niets van deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of gekopieerd zonder schriftelijke toestemming van drs. Jan Hooimeijer. Het artikel in originele vorm delen is uiteraard wel toegestaan (en zelfs gewenst) onder de voorwaarde dat dit altijd met duidelijke bronvermelding gedaan wordt. Het artikel is met de grootste zorg samengesteld. Nochtans kan de auteur geen verantwoordelijkheid aanvaarden voor enige schade van welke aard dan ook voortkomende uit gebreken in de inhoud.
